Przed nami Nowy Rok, a miasta, samorządy i mieszkańcy stają przed nową perspektywą działania w obszarze systemów do zbiórki tekstyliów, bardziej ambitnych poziomów recyklingu odpadów i systemem kaucyjnym, który wejdzie w życie 1 października 2025 roku.
Są to trzy istotne zmiany, które dotykają różnych sfer i budzą duże emocje. Są to zmiany ważne dla środowiska naturalnego, ale także dla samorządu terytorialnego pod względem organizacyjnym. Bez wątpienia, wszystkie te zmiany dotkną również mieszkańców, ponieważ będą dotyczyć ich postaw, zachowań, a czasami także ich portfela.
Dotychczasowe doświadczenia
Fundacja Odzyskaj Środowisko, która powołała Polski Instytut ESG, od przeszło pięciu lat współpracuje z miastami przy projekcie Elektryczne Śmieci, który zrodził się z idei „świadomość i możliwość”. Podobnie jak kilka lat temu z czerwonymi pojemnikami dedykowanymi na małogabarytowy zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny, tak i teraz konieczne są wspólne działania na linii miasta-biznes-mieszkańcy, tak by skupić się rozwiązaniach praktycznych i możliwych do realizacji.
ESG City – dlaczego wytyczne, które są skierowane do biznesu chcemy łączyć z miastem?
Miasta to naturalne środowisko do życia i rozwoju firmy, a mieszkańcy to często pracownicy różnych przedsiębiorstw. Warto podkreślić także, że samo miasto, w ujęciu różnych praktyków i teoretyków, powinno działać jak firma. Dodatkowo, chociaż każde „polis” to także środowisko start-upów, wyższych uczelni, stref ekonomicznych czy parków technologicznych, to każde miasto posiada specyficzne uwarunkowania i możliwości.
Analizując zgłaszane przez miasta wyzwania, Polski Instytut ESG pracował nad tym jak połączyć, obowiązki, które są rewolucją w obszarze biznesowym – a wiec m.in. dyrektywę w sprawie sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju tzw. CSRD z możliwościami, ale także potrzebami miasta.
Wyszło nam z analiz i licznych rozmów, które przeprowadziliśmy w ostatnich 18 miesiącach, że miasto jako podmiot i środowisko działania – może, a może nawet powinno skorzysta z ESG jako narzędzia wpisanego w rozwój miasta, ale także z rozwiązania dotykającego aspektu #smartEdu i rozwoju systemów np. do zbiórki tekstyliów czy wprowadzenia systemu kaucyjnego.
Taką możliwość daje Polski Instytut ESG, który integruje ekspertów z obszarów ESG, ale także jest dedykowany do szukania rozwiązań dla samorządów w obszarze np. poziomów recyklingu odpadów. Ostatnie dane mówią, że spośród 15 największych miast w Polsce tylko 5 zdołało osiągnąć wymagane za 2023 rok poziomy recyklingu, a te przecież w tym i kolejnych latach będą jeszcze wyższe. Odpowiedzią na to wyzwanie może być np. skuteczna strategia ESG miasta,
w którą wpisane zostaną zarówno kamienie milowe w obszarach:
- dochodzenia do wymaganych poziomów recyklingu odpadów,
- gospodarki obiegu zamkniętego,
- bioróżnorodności,
- małej retencji,
- edukacji – zarówno urzędników, ale przede wszystkim mieszkańców i biznesu, który funkcjonuje na danym obszarze – to także wskazówki dla przedsiębiorców, które będzie można zapisać w konkursach i przetargach – jakie rozwiązania przez dany samorząd są preferowane i wspierane.
W ten sposób ESG, które często pokazywane jest jako kolejne wyzwanie i nadmierna biurokracja może stać się wsparciem w systemowym rozwoju samorządów. Czy tak będzie? Wróćmy do stwierdzenia świadomość i możliwość, ponieważ koncepcja ESG City ma pomóc stworzyć ramy i wskazać kierunki zrównoważonego rozwoju, a także pokazać gdzie szukać, aby znaleźć np. wskaźniki czy technologie ułatwiające życie mieszkańcom i dbające o ich wygodę.
Zostają nam aspekty możliwości i o ile systemy miejskiej gospodarki odpadami działają – i są stosunkowo skuteczne, to jednak i tak nie pozwalają myśleć o przyszłości w sposób bezpieczny. Kary za nieosiąganie poziomów recyklingu odpadów są dotkliwe. Zatem co zrobić? Edukować w sposób efektywny, ale także budować rozwiązania blisko mieszkańców. Takim dedykowanym rozwiązaniem jest system Elektryczne Śmieci, który funkcjonuje w ponad 80 polskich miastach. Analogicznie, w samorządach powinien powstać system do zbiórki tekstyliów, dlatego MB Group przygotowuje rozwiązanie łączące ze sobą projekty, tak by, uzyskać pożądany efekt synergii i redukcji śladu węglowego wraz ze sprawozdawczością dotyczącą Elektrycznych śmieci i tekstyliów. Istotną kwestią jest to, by system był blisko mieszkańców. Odpad powinien być łatwy do oddania blisko miejsca jego wytworzenia: wożenie go przez pół miasta do PSZOKu, sprawdza się przy odpadach „sporadycznych”, ale nie sprawdzi się w przypadku tekstyliów i elektronice, z których korzystamy i wytwarzamy je każdego dnia. W ramach funkcjonującego już systemu Elektryczne Śmieci, mieszkańcy mogą oddawać tekstylia przy okazji odbiorów domowych dużego zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego.
EKOzwroty – nadaj rzeczom nowe story
Koncepcja ESG City zawiera w sobie element #smartedu. Warto edukować o usługach, które wydłużają cykl życia produktów, a są dla samorządów bezpłatne jak np. EKOzwroty, które Fundacja realizuje wspólnie z InPost. Za pomocą Paczkomatu można oddać ubrania, elektronikę, obuwie, książki czy artykuły dziecięce.
Dzięki wspólnej edukacji, ale nadal jeszcze bez znaczącego udziału samorządów, wiele osób włączyło się w akcje na rzecz gospodarki cyrkularnej. W ostatnim kwartale mieszkańcy Polski nadali ponad 38 tysięcy paczek z rzeczami, które są im niepotrzebne wydłużając cykl życia tych produktów. Z tego większość to tekstylia, dlatego warto wykorzystać ten obszar, który jest bezpłatny dla miasta i mieszkańców, a co najważniejsze może pomóc ograniczyć liczbę odpadów.
W momencie, kiedy już osiągniemy pełne wykorzystanie mocy przerobowych, a sposób segregacji będzie optymalny kolejnym krokiem będzie potrzeba wyrobienia nowych nawyków społecznych – „kupuję świadomie i nie marnuję”. W dobie konsumpcjonizmu, fast fashion, czy tanich produktów z Azji i tzw. „kultury jednorazowości”, edukację warto zacząć wdrażać już teraz, ponieważ później będzie trudniej, drożej i mniej efektywnie.
System kaucyjny
Kolejnym wyzwaniem 2025 roku pozostaje system kaucyjny. Operator PolKa- Polska Kaucja, który został powołany przez Fundację Odzyskaj Środowisko i posiada niezbędne zezwolenia od Ministerstwa Klimatu i Środowiska działa i prowadzi testy z partnerami biznesowymi, ale także zachęca samorządy do tych testów – bo wbrew narracji różnych środowisk i legendy o żółtym worku oraz konieczności ROPu przed kaucją – na początku i na końcu tej dyskusji powinien być człowiek i środowisko. A już dzisiaj wiemy, że co innego deklarujemy – 70% Polaków deklaruje segregację, a co innego pokazują kosze – gdzie ten wynik to około 40-45% według różnych badań. System kaucyjny pomoże w uzyskaniu lepszego to jest czystszego odpadu. Wdrożenie systemu oznacza, że na początku będzie drożej, ale później będzie efektywnie i z korzyścią dla środowiska.
Rewolucja, która przed nami może być ewolucją synergii naszych doświadczeń i współpracy mieszkańca – samorządu i biznesu – z interesującym efektem końcowym przynoszącym korzyść środowiskową, ale także finansową, bo nikt z nas nie lubi płacić kar czy mandatów, zwłaszcza za obszary, w których wykazał dużą pracę, ale nie wszystko od niego zależy.
Autor: Krzysztof Kieszkowski, ekspert Polskiego Instytutu ESG